Enürezis ve Enkoprezis: Nedenleri, Belirtileri ve Önleme Yöntemleri
Çocukluk çağında sık görülen altına kaçırma durumu, 5 yaşından sonra enürezis (idrar kaçırma) ve 4 yaşından sonra enkoprezis (dışkı kaçırma) olarak tanımlanır. Hem çocuğu hem de ebeveynleri etkileyen bu durum, fizyolojik ve/veya psikolojik nedenlere bağlı olabilir.
Çocuklarda mesane kontrolü sağlanana kadar 2–3 yaş civarında geceleri alt ıslatma normaldir. Tuvalete gitme gereksinimi kas kontrolü gerektirdiğinden, çocuklarda 4 yaşına kadar tuvalet eğitimi devam eder. Bağırsak ve mesane kontrolü genellikle şu sırayla kazanılır: gece dışkı kontrolü → gündüz dışkı kontrolü → gündüz idrar kontrolü → gece idrar kontrolü.
Enürezis Türleri (DSM-V)
Enürezis noktürnal: Sadece gece uyku sırasında altına kaçırma.
Enürezis diürnal: Sadece gündüz uyanıklık sırasında altına kaçırma.
Noktürnal ve diürnal enürezis: Hem gece hem gündüz altına kaçırma.
Enürezis Grupları
Primer enürezis: Çocuk doğduğundan itibaren mesanesini kontrol edememiştir. Enürezis sorunu yaşayan çocukların %80’i bu gruptadır. Genellikle gece idrar kaçırma şeklindedir. Nedenleri genetik yatkınlık, biyolojik ve gelişimsel etkenler veya yetersiz/düzensiz tuvalet eğitimi olabilir.
Sekonder enürezis: Çocuk en az 6 ay–1 yıl süreyle altına kaçırmadan kuru bir dönem geçirdikten sonra tekrar idrar kaçırmaya başlar. Çocukların %20’si bu gruptadır. Burada önemli bir ayrım çocuğun tuvalet eğitimi kazanmış olması ve tuvalet kontrolünü sağladıktan sonra alt ıslatma probleminin başlamasıdır. Genellikle 5–8 yaşlarında görülür ve fizyolojik veya psikolojik nedenlerden kaynaklanır.
Enürezis Nedenleri
Biyolojik Nedenler:
Genetik yatkınlık: Ebeveynlerinde veya yakın akrabalarında enürezis öyküsü bulunması. Yapılan araştırmalar alt ıslatma sorunu olan çocukların ebeveynlerinin de çocukluk yıllarında bu problemi yaşamış olduklarını göstermiştir.
Hormonal etkenler: İdrarın vücuttan atılımı gündüzleri daha fazla iken geceleri bu oran 2-3 kat azalmaktadır. Enürezis problemi yaşayan çocuklarda bu atılımın geceleri azalmaması çocukların alt ıslatma sorunu yaşamalarına neden olabilmektedir.
Mesane ve böbrek sorunları.
Gelişimsel bozukluklar.
İlaçların yan etkileri.
Derin uykudan uyanamama.
Psiko-sosyal Nedenler:
Hamilelik veya kardeş kıskançlığı.
Çocuğun hazır olmadığı yaşta verilen tuvalet eğitimi veya yanlış yöntemler (ceza, bağırma, inatlaşma).
Yanlış ebeveyn tutumları: Aşırı koruyucu veya baskıcı ebeveynler.
Olumsuz yaşam olayları: Aile içi kavga, taşınma, hastalık, ölüm, okulda yaşanan problemler, yoğun kaygı gibi.
Enkoprezis (Dışkı Kaçırma)
Enkoprezis, çocuğun bağırsak kontrolünü kazanmasına rağmen dışkısını altına veya uygun olmayan yerlere yapmasıdır. 4 yaş üzerindeki çocukta, tekrarlayıcı şekilde en az 3 ay süre ile ayda bir kez görülmeli ve tıbbi bir duruma bağlı olmamalıdır.
Enkoprezis Türleri
Primer enkoprezis: Çocuk 4 yaşına kadar dışkı kontrolünü hiç kazanamaz.
Sekonder enkoprezis: Çocuk en az 1 yıl kontrol sağladıktan sonra tekrar dışkı kaçırmaya başlar.
Dışkı kaçırmanın kabızlığa bağlı olup olmaması önemlidir. Kabızlığa bağlı ise öncelikle uygun bir beslenme programı ve tıbbi destek gerekir; değilse psikolojik değerlendirme önemlidir.
Enkoprezis Nedenleri
Biyolojik Nedenler:
Bağırsak bozuklukları.
Kabızlık.
Gelişim bozuklukları.
Psiko-sosyal Nedenler:
Olumsuz yaşam olayları (aile içi sorunlar, taşınma, hastalık, kardeş kıskançlığı, okul problemleri vb.)
Yanlış veya erken tuvalet eğitimi
Yanlış ebeveyn tutumları: Aşırı koruyucu veya baskıcı ebeveynler.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu.
Çocuğun inatçı kişilik yapısı ve tuvalet eğitimine direnç.
Enürezis ve Enkoprezisi Önlemenin Yolları
Tuvalet eğitimine çocuk hazır olduğunda başlayın (1,5–2 yaş civarı).
Altını bezlememeye çalışın; bu, problemi pekiştirebilir.
Tuvaleti doğru kullanmayı göstermek ve lazımlık kullanımını öğretmek önemlidir.
"Tuvalete gitmeye ihtiyacın var mı?", "Tuvaletin var mı?" demek yerine belirli aralıklarla "İç çamaşırını kontrol et bakalım, kuru mu?" demek daha etkili olur. Böylelikle hem çocuğunuzun sorumluluk bilinci gelişir hem de yaşadığı sıkıntı üzerinde daha fazla kontrolü olduğunu hisseder. Çocuk kendi sorumluluğunu alıp, kendisine bakabildiğini hissettiğinde daha büyümüş hissetmesine yardımcı olur.
Başarıları pekiştirici cümleler kullanın. Eğer "kuru" cevabını alırsanız, örneğin: "İç çamaşırının kuru olması ne kadar güzel!" şeklinde çocuğun davranışını ödüllendirebilir ve destekleyebilirsiniz. Kuru kalmanın önemini ne kadar sık tekrarlarsanız, çocuğunuz altını ıslatmamanın yararlarını o kadar hızlı fark eder. Altını ıslatmadığı zamanlarda küçük ödüllerden de yararlanabilirsiniz; örneğin:
"Altının ıslak olmaması çok güzel, şimdi seninle birlikte istediğin bir oyunu oynayabiliriz."
"Sevdiğin bir masalı okuyabiliriz."
"Sevdiğin bir çizgi filmi izleyebiliriz."
Tuvalet kazalarını cezalandırmayın. Altını ıslatma durumunda sakin ve yumuşak tepkiler verin. Gün içinde tuvalete gitme egzersizlerini sık sık tekrarlayarak çocuğun doğru tuvalet davranışını kazanmasını sağlayın.
Gün içinde tuvalet alıştırmalarını tekrarlayın. Egzersizler sırasında çocuğun çişini veya kakasını yapması gerekmez; önemli olan doğru tuvalet hareketlerini kazandırmaktır.
Gün içinde sıvı alımını yeterli düzeyde sağlayın. Yatmadan 2 saat önce sıvı alımını sınırlayın ve tuvalete götürün. Altını ıslatma durumunda sakin ve yumuşak tepki verin, doğru tuvalet hareketlerini öğretin. Yatağın çarşaflarını veya kıyafetleri değiştirirken çocuğun aktif katılımını sağlayın.
4 yaşında kaka kaçırma devam ediyorsa enkoprezis, 5 yaşından sonra idrar kaçırma devam ediyorsa enürezis olarak tanımlanır. Enürezis veya enkoprezis tedavisine geçmeden önce çocuğun detaylı öyküsünü almak çok önemlidir. Fizyolojik bir sıkıntı olup olmadığının araştırılması ve tıbbi incelemelerin yapılması için mutlaka bir uzmana danışılmalı; ayrıca alta kaçırmanın altında yatan psikolojik nedenler için bir uzmandan destek alınmalıdır.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel değerlendirme veya profesyonel destek yerine geçmez.