Koronavirüsün Psikolojik Etkileri: Belirsizlik, Kaygı ve Panik Davranışları
Çin’de ortaya çıkıp kısa sürede tüm dünyaya yayılan ve World Health Organization tarafından pandemi ilan edilen koronavirüs, fiziksel sağlık kadar insanların psikolojik durumunu da önemli ölçüde etkilemiştir. Salgınla birlikte birçok kişide kaygı düzeyinin arttığı gözlemlenmektedir.
Okulların kapandığı, birçok ülkeye seyahatlerin kısıtlandığı, etkinliklerin ertelendiği ve pek çok iş yerinin evden çalışma sistemine geçtiği bu dönemde; virüsten korunmak için alınması gereken en önemli önlemlerden biri sosyal mesafeyi korumaktır. İnsanlarla aramıza mesafe koymak, öpüşme, sarılma ve tokalaşma gibi fiziksel temaslardan kaçınmak birçok kişi için alışılmış sosyal davranışların sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Bu durum da bazı kişilerde engellenmişlik hissini beraberinde getirebilmektedir.
İnsanlar için belirsizlik duygusu yoğun kaygıya yol açabilen en güçlü etkenlerden biridir. Nitekim panik duygusu bazen virüsün kendisinden bile daha hızlı yayılabilmektedir. “Acaba virüs bana bulaşır mı?”, “Kimden bulaşabilir?”, “Bende virüs var mı?” ya da “Farkında olmadan başkalarına bulaştırır mıyım?” gibi düşünceler zamanla yoğun kaygıya dönüşebilir. Bu tür düşünceler uzun süre devam ettiğinde depresyon, anksiyete ve paranoya gibi psikolojik sorunlara yol açabileceği gibi obsesif kompulsif belirtilerin de artmasına neden olabilir.
Belirsizlik Neden İnsanları Paniğe Sürükler?
İnsan beyni günlük yaşamda güvenli ve güvensiz durumları ayırt edebilmek için çeşitli düşünce ve davranış kalıpları geliştirir. Ancak belirsizlik durumunda bu mekanizmalar zorlanabilir. Bu süreçte bazı kişiler virüsü yok sayarak “Bana bir şey olmaz” ya da “Virüs bize bulaşmaz” düşüncesiyle normal yaşamlarına devam ederken, bazı kişiler ise yoğun kaygı yaşayarak günlerini büyük bir endişe içinde geçirebilmektedir.
Belirsizlik ve kontrol edilemeyen duygular kişiyi paniğe sürükleyebilir. Bu noktada en temel korkulardan biri ölüm korkusudur. Ölümün nasıl bir deneyim olduğu bilinmediği için insanlar bu düşünceyi bastırarak günlük yaşamlarına devam etmeye çalışırlar. Ancak salgın döneminde vaka sayılarının artması ve gündemin büyük ölçüde bu konuya odaklanması, “Acaba bana ya da yakınlarıma bir şey olur mu?” düşüncesini tetikleyerek kaygının artmasına neden olabilmektedir.
Beyin, içinde bulunduğu duruma uyum sağlayabilmek için genellikle bir sonuç arar. Ancak belirsizlik durumunda ne olacağını bilememek kişide kontrol kaybı hissi yaratabilir. Salgının nasıl ilerleyeceğinin bilinmemesi ve birçok ülkede insanların evlerinden çıkmamaları yönündeki uyarılar, bazı kişilerde panik davranışlarını da beraberinde getirmiştir. Bu durum özellikle marketlerde ve eczanelerde yoğun alışveriş davranışlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Salgın Döneminde Neden Stok Yapma Davranışı Artar?
Belirsizlik duygusu kaygıyı artırdığı için insanlar kendilerini güvende hissetmek adına çeşitli davranışlara yönelirler. Bu davranışlardan biri de ihtiyaçtan fazla alışveriş yaparak stok oluşturmaktır. “Ne olur ne olmaz” düşüncesiyle yapılan bu alışverişler, kişinin belirsizlik karşısında kontrol hissini yeniden kazanma çabası olarak değerlendirilebilir.
Bu davranışın bir diğer nedeni ise “kartopu etkisi” olarak adlandırılan sosyal etkidir. İnsanlar çevrelerindeki kişilerin davranışlarını gözlemleyerek benzer şekilde hareket etme eğilimi gösterebilirler. “Herkes makarna alıyor, ben de almalıyım” ya da “Bu kadar insan alıyorsa demek ki doğru olan bu” düşüncesiyle kişiler birbirlerinden etkilenerek benzer davranışlar sergileyebilirler.
Salgın döneminde dünya genelinde en çok stoklanan ürünlerden biri de tuvalet kağıdı olmuştur. 2009 yılında yayımlanan The Psychology of Pandemics kitabının yazarı Steven Taylor, pandemi dönemlerinde insanların enfeksiyon tehdidi altında olduklarını hissettiklerinde iğrenme duygusunun arttığını belirtmektedir. İğrenme duygusu, insanları kirlenme ve enfeksiyon riskinden koruyan doğal bir alarm mekanizmasıdır. Taylor’a göre enfekte olma düşüncesi ile tiksinti duygusu arasında güçlü bir bağ bulunmaktadır. Bu nedenle insanlar kirlenme ile ilişkilendirdikleri durumları ortadan kaldırmak için temizlik ve hijyen ürünlerine yönelmekte; bu süreçte tuvalet kağıdı da sembolik bir güvenlik aracı haline gelebilmektedir.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel değerlendirme veya profesyonel destek yerine geçmez.