Siber Zorbalık Nedir? Nedenleri, Psikolojik Etkileri ve Ebeveynler İçin Öneriler
Siber zorbalık, iletişim araçları aracılığıyla kişilere zarar vermek amacıyla yazı, resim, ses veya görüntü gibi içeriklerin kasıtlı olarak paylaşılmasıyla ortaya çıkan bir zorbalık türüdür. Bir davranışın siber zorbalık olarak değerlendirilmesi için iki önemli unsur bulunmaktadır. Öncelikle kişinin karşı tarafa zarar verme niyetinin ve farkındalığının olması gerekir. İkinci unsur ise yapılan zorbalığın süreklilik göstermesidir.
Siber zorbalık her yaşta görülebilen ve kişinin ruhsal, sosyal ve akademik hayatını olumsuz etkileyebilen bir durumdur. Ancak çocuklar ve gençler bu durumdan daha fazla etkilenmektedir. 11–17 yaş aralığındaki gençler üzerinde yapılan araştırmalara göre siber zorbalık en sık 12–14 yaş aralığında görülmektedir.
Siber Zorbalık Ne Şekilde Karşımıza Çıkar?
Siber zorbalık, kişinin karşı tarafa zarar verme amacıyla yaptığı birçok farklı davranış şeklinde ortaya çıkabilir. E-posta göndermek, mesaj atmak ya da cep telefonu aracılığıyla sürekli aramak gibi doğrudan kişiyi hedef alan davranışlar siber zorbalık kapsamında değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra web sayfaları veya sosyal medya platformlarında herkesin görebileceği şekilde kişiyi hedef alan ve rahatsız edici içerikler paylaşmak da siber zorbalık olarak kabul edilmektedir.
Siber zorbalık genellikle şu davranışlar şeklinde ortaya çıkabilmektedir:
Online platformlarda tartışma çıkarma veya kavga etme
Karşı tarafa zarar verici içerikler paylaşma
Kişiyi aşağılayıcı veya küçük düşürücü hakaretlerde bulunma
Doğrudan ya da dolaylı tehditlerde bulunma veya korkutucu mesajlar gönderme
Gerçek dışı iftiralar yayma
Kişiye ait özel, gizli fotoğraf, ses veya videoları izinsiz şekilde paylaşma
Kişiyi taklit ederek sahte hesaplar açma
Kişiyi sosyal ortamdan dışlama
Sanal ortamda taciz veya cinsel içerikli tacizlerde bulunma
Siber Zorbalığın Nedenleri Nelerdir?
Bir kişinin yaptığı eylemin zarar verici olduğunu bilmesine rağmen bu davranışı sürdürmesinin arkasında çeşitli nedenler bulunabilir.
• En önemli nedenlerden biri empati eksikliğidir. Kişi, yaptığı davranışın karşı tarafı ne kadar incitebileceğini veya ne gibi sonuçlar doğurabileceğini düşünemeyebilir. Yüz yüze yapılmayan bir davranış sonucunda kişi, karşısındaki bireyin yaşayacağı duygusal etkileri fark etmekte zorlanabilir.
• Aile içi iletişimin zayıf olduğu bireyler
• Antisosyal davranış eğilimleri bulunan kişiler
• Arkadaş çevresinde popüler olma veya kendini kanıtlama isteği
• Saldırgan davranışlardan haz alma eğilimi
• Kendisine kötü davranan kişilerden sanal ortamda intikam alma isteği
• Saldırganlık düşüncelerini sanal ortamda davranışa dönüştürme eğilimi
Bunların yanı sıra internet ortamının hızlı ve kolay erişilebilir olması, paylaşılan içeriklerin kısa sürede çok geniş kitlelere ulaşabilmesi, teknolojik cihazlar sayesinde içeriklerin kolayca kopyalanabilmesi ve uzun süre saklanabilmesi de siber zorbalığın yayılmasına neden olan faktörler arasındadır. Ayrıca internet ortamında kişilerin kimliklerini kolayca gizleyebilmeleri, bireylerin gerçek hayatta yapmayacakları davranışları sanal ortamda daha rahat sergileyebilmelerine yol açabilmektedir.
Siber Zorbalığa Maruz Kalmanın Psikolojik Etkileri
Yapılan araştırmalar, siber zorbalığa maruz kalan kişilerde yoğun şekilde hüsran, kızgınlık ve üzüntü duygularının görüldüğünü ortaya koymaktadır.
Uzun süre devam eden siber zorbalık durumlarında ise şu psikolojik etkiler görülebilmektedir:
Öz saygıda düşüş
Utanç duygusu
Kendini değersiz hissetme
Depresyon belirtileri
Yoğun stres ve kaygı
Çevresindeki insanlara karşı güvensizlik
Herkesten şüphe duyma
Paranoid düşünceler
Arkadaşlık ilişkileri kurmada güçlük
İntihar düşünceleri veya girişimleri
Zorba kişinin kimliğini gizleyebilmesi ve mağdurun zorbalığı yapan kişinin kim olduğunu bilmemesi de mağdur bireyde yoğun stres ve güvensizlik duygularının gelişmesine neden olabilmektedir.
Siber Zorbalık Karşısında Ebeveynlere Düşen Görevler
Siber zorbalığa maruz kalan gençler çoğu zaman bu durumu paylaşmaktan çekinebilirler. Bu nedenle aile içi iletişimin güçlü olması ve çocuğun yaşadığı sıkıntıları rahatça paylaşabileceği bir ortamın oluşturulması oldukça önemlidir.
Çocuğunuz siber zorbalığa maruz kaldığını sizinle paylaştığında:
Bu durumun onun hatası olmadığını anlamasına destek olun.
Zorbalığın devam etmesini engellemek için gerekli adımları atın.
Sosyal medya hesaplarının güvenli olmasına dikkat edin.
Çocuğunuzu kimlik bilgilerini ve özel içeriklerini internet ortamında paylaşmaması konusunda bilgilendirin.
Tanımadığı kişilerden gelen arkadaşlık veya takip isteklerini kabul etmemesi konusunda yönlendirin.
Gizlilik ve güvenlik ayarları hakkında bilgi verin ve destek olun.
Gerekli durumlarda psikolojik destek almaktan çekinmeyin.
Eğer Zorbalık Yapan Bir Çocuğun Ebeveyniyseniz
Siber zorbalık yapan bir çocuğun ebeveyni olmak da dikkatle ele alınması gereken bir durumdur.
Yapılan davranışın diğer insanlar üzerinde oluşturabileceği psikolojik etkiler hakkında çocuğunuzla konuşun.
Davranışın “şaka” ya da “eğlence” amacıyla yapılmış olsa bile karşı taraf için ciddi zararlar oluşturabileceğini anlatın.
Çocuğunuzun karşı tarafın yaşayabileceği duyguları anlaması için empati kurmasına yardımcı olun.
Okul ve rehberlik servisi ile iş birliği içinde olun.
Sürecin psikolojik boyutunun sağlıklı şekilde ele alınabilmesi için gerektiğinde psikoterapi desteği almaktan çekinmeyin.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel değerlendirme veya profesyonel destek yerine geçmez.